بیرجند- جامعه عشایری خراسان جنوبی علاوه بر تولید گوشت، شیر و فرآوردههای دامی، در حفظ مراتع، تأمین امنیت غذایی و پایداری جمعیت در مناطق مرزی استان نقش مهمی ایفا میکند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: در گستره وسیع و خشک خراسان جنوبی، جایی که فاصله آبادیها زیاد و بخش قابل توجهی از سرزمین را مراتع، کویر و مناطق مرزی تشکیل میدهد، زندگی هنوز برای بخشی از مردم با کوچ، دام و مرتع گره خورده است.
عشایر خراسان جنوبی سالهاست در چنین شرایطی به تولید مشغولاند؛ تولیدی که از گوشت و شیر گرفته تا پشم، کرک، فرآوردههای لبنی و گیاهان دارویی را شامل میشود و در کنار آن، حضور آنان در مناطق مرزی و حاشیه کویر، اهمیت دیگری به این جامعه بخشیده است.
بر اساس آخرین سرشماری ثبتی مبنایی سال ۱۴۰۴، ۲۲ هزار و ۳۹۲ خانوار عشایری با جمعیتی بالغ بر ۹۲ هزار و ۸۱۶ نفر در خراسان جنوبی زندگی میکنند؛ جمعیتی که بخش قابل توجهی از جامعه عشایری کشور را تشکیل میدهد.
این خانوارها در قالب ۵۸ طایفه مستقل سازماندهی شدهاند و بخش زیادی از آنها در مناطق مرزی استان سکونت دارند؛ موضوعی که باعث شده نقش عشایر در خراسان جنوبی تنها به حوزه اقتصاد و تولید محدود نباشد.
تولیدی که از دل مرتع به سفره مردم میرسد
دامداری همچنان ستون اصلی اقتصاد خانوارهای عشایری استان است و حدود ۷۰ درصد درآمد این خانوارها از محل دامداری تأمین میشود.
عشایر استان در سالهای گذشته با وجود خشکسالی، کاهش منابع آبی، افزایش هزینه نهادههای دامی و دشواریهای مربوط به حملونقل و کوچ، تلاش کردهاند چرخه تولید را حفظ کنند.
بر اساس آمارهای ارائهشده از سوی اداره کل امور عشایر خراسان جنوبی، جامعه عشایری استان دارای بیش از یک میلیون رأس دام است و در تولید محصولات مختلف دامی سهم قابل توجهی دارد.
حجت خادمینژاد، مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه عشایر در اقتصاد استان اظهار کرد: عشایر یکی از ظرفیتهای بزرگ دامپروری خراسان جنوبی هستند و در سطح ملی نیز از جایگاه ویژهای برخوردارند.
وی افزود: عشایر استان ۲۸ هزار و ۲۷۴ نفر شتر در اختیار دارند که از این نظر رتبه دوم کشور را به خود اختصاص دادهاند.
به گفته وی، تعداد کل دام عشایر استان یک میلیون و ۱۳ هزار و ۴۹۳ رأس است که این ظرفیت، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی استان و کشور دارد.
خادمینژاد از افزایش تولید برخی محصولات دامی در سال جاری خبر داد و گفت: تولید شیر عشایر از چهار هزار و ۳۶۵ تن در سال ۱۴۰۴ به هفت هزار و ۱۶۷ تن در سال ۱۴۰۵ رسیده که نشاندهنده رشد حدود ۶۴ درصدی است.
وی ادامه داد: تولید گوشت نیز از هزار و ۵۹۸ تن به هزار و ۷۰۵ تن افزایش یافته و تولید پشم از ۳۰۰ تن به ۴۴۰ تن رسیده است.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی بیان کرد: تولید کرک و مو نیز از ۶۵ تن به ۸۷ تن افزایش یافته و تولید گیاهان دارویی توسط عشایر از ۶۵ تن به ۱۰۰ تن رسیده است.
این اعداد نشان میدهد که ظرفیت اقتصادی جامعه عشایری تنها به دام زنده محدود نیست و در صورت ایجاد زنجیره مناسب تولید، فرآوری و فروش، محصولات عشایری میتوانند سهم بیشتری در اقتصاد خانوار و بازار استان داشته باشند.
دامداری در سایه خشکسالی
اما در کنار این آمارهای تولیدی، زندگی عشایر با مشکلاتی نیز همراه است. خشکسالیهای سالهای اخیر باعث کاهش توان مراتع شده و وابستگی دامداران به نهادههای خریداریشده را افزایش داده است.
سید عبدالحکیم دادار، یکی از عشایر منطقه گزیک شهرستان درمیان و مسئول شرکت تعاونی اتحاد این شهرستان، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در شهرستان درمیان حدود سه هزار و ۴۵۱ خانوار عشایری سکونت دارند که حدود ۵۰ خانوار در منطقه ما مستقر هستند.
وی افزود: توزیع آرد و نهادههای دامی، اجرای پروژههای عمرانی و بیمه عشایر و روستاییان از جمله خدماتی است که توسط شرکت تعاونی عشایری اتحاد درمیان انجام میشود.
دادار با اشاره به شرایط تأمین آب گفت: آبرسانی به منطقه عشایری ما با تانکر سیار انجام میشود و معمولاً هفتهای یک تانکر آب برای منطقه ارسال میشود.
وی تأمین آب پایدار را یکی از مهمترین مطالبات عشایر دانست و افزود: در گذشته به هر نفر ۱۰ کیلوگرم آرد اختصاص مییافت، اما در حال حاضر به طور میانگین سهم هر نفر حدود هشت کیلوگرم است.
این عضو جامعه عشایری با اشاره به افزایش هزینه نهادههای دامی بیان کرد: به دلیل خشکسالیهای سالهای گذشته، علاوه بر مراتع، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد آذوقه مورد نیاز دامها باید از طریق نهادههای دامی تأمین شود.
وی ادامه داد: افزایش قیمت نهادهها فشار زیادی بر دامداران وارد کرده است و حتی در شرایطی که فصل فروش دام نیست، برخی عشایر مجبور به فروش دام خود میشوند.
دادار گفت: در شرایط فعلی بره حدود کیلویی ۷۰۰ تا ۷۵۰ هزار تومان از دامدار خریداری میشود، در حالی که هزینه تمامشده تولید هر کیلو دام برای عشایر بیش از یک میلیون تومان است.
وی خواستار تأمین نهادههای دامی مدتدار یا پرداخت تسهیلات بلندمدت با کارمزد پایین شد و افزود: حمایت از دامدار باید به گونهای باشد که عشایر مجبور نشوند برای تأمین هزینه نهاده، دام مولد خود را در زمان نامناسب به فروش برسانند.
آب، ایلراه و کوچ؛ سه دغدغه قدیمی
آب همچنان یکی از اصلیترین مطالبات عشایر خراسان جنوبی است؛ موضوعی که با توجه به خشکسالی و پراکندگی سکونتگاههای عشایری، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
دادار با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه عشایری گفت: آبرسانی سیار و مرمت ایلراهها از جمله اقداماتی است که توسط اداره کل امور عشایر انجام میشود.
وی همچنین بر ضرورت تکمیل طرح آبرسانی به محلات عشایری برای تأمین آب پایدار تأکید کرد.
این عشایر با اشاره به مشکلات آموزشی فرزندان عشایر اظهار کرد: در سالهای گذشته خوابگاه عشایری وجود داشت، اما اکنون به دلیل نبود مدارس و خوابگاههای مناسب، خانوادهها در زمان کوچ با مشکل مواجه هستند و گاهی ناچار میشوند فرزندان خود را بدون سرپرست بگذارند.
الهیار عنانی، یکی دیگر از عشایر شهرستان درمیان، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شرایط زندگی عشایر این منطقه گفت: حدود ۴۰۰ خانوار عشایری در این منطقه سکونت دارند و در فصل بهار به گلورده کوچ میکنند و تا ۱۵ اردیبهشت در آنجا هستند و پس از آن به مرتع چاه مالداری بازمیگردند.
وی افزود: چاه مالداری منطقه به توربین بادی مجهز است و از این طریق آب مورد نیاز تأمین میشود. همچنین برای تأمین برق، به ازای هر پنج خانوار یک پنل خورشیدی اختصاص یافته است.
عنانی ادامه داد: ایلراههای عشایری منطقه نیز سالانه دو نوبت مرمت میشوند، اما در حوزه آب همچنان مشکل وجود دارد و به دلیل کمبود تانکر، هفتهای تنها یک تانکر آب برای منطقه ارسال میشود.
وی افزایش سهمیه آرد عشایر به ۱۵ کیلوگرم را از دیگر مطالبات عنوان کرد و گفت: روغن زرد، کشک، پشم، کرک و گوشت قرمز از مهمترین تولیدات عشایر این منطقه است.
عنابی با اشاره به وجود حدود ۱۵ هزار رأس دام در منطقه افزود: به دلیل کمبود نهادههای دامی، دامداران در مواردی ناچار میشوند دام خود را با قیمت پایینتر از هزینه واقعی تولید به واسطهها بفروشند.
مرمت ۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتر ایلراه
در سالهای اخیر اجرای طرحهای زیرساختی برای بهبود شرایط زندگی و تولید عشایر در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی در این باره گفت: مجموع ایلراههای درخواستشده برای تسطیح در ۱۲ شهرستان استان حدود ۱۳ هزار کیلومتر است که از ابتدای سال جاری تاکنون ۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتر از این مسیرها با استفاده از گریدرهای بخش دولتی و خصوصی مرمت و موجتراشی شده است.
خادمینژاد افزود: حجم عملیات مرمت ایلراهها در مقایسه با سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش داشته است.
وی بیان کرد: حدود چهار کیلومتر بازگشایی و اصلاح مسیر ایلراه، ۱۶ کیلومتر شنریزی، احداث و مرمت ۵۵ بند خاکی و مرمت و بهسازی ۱۰ رشته قنات نیز در این مدت انجام شده است.
حرکت از دامداری سنتی به تولید بهرهور
با وجود ظرفیتهای قابل توجه جامعه عشایری، ادامه دامداری سنتی در شرایط کنونی با چالشهای جدی مواجه است.
کاهش بارندگی و ظرفیت مراتع، افزایش قیمت نهادهها، هزینه حملونقل و مشکلات بازار فروش دام باعث شده است حفظ شیوههای سنتی تولید بدون افزایش بهرهوری دشوار باشد.
در چنین شرایطی، اصلاح نژاد دام، افزایش بهرهوری، توزیع بهموقع و مناسب نهادههای دامی و ایجاد زنجیره ارزش برای محصولات عشایری میتواند به عنوان بخشی از مسیر پیشروی این جامعه مورد توجه قرار گیرد.
خادمینژاد نیز از افزایش حمایتهای مالی از جامعه عشایری خبر داد و گفت: میزان تسهیلات مصوب قرضالحسنه بلندمدت از ۳۰۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۴ به ۵۰۰ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته که رشد ۶۷ درصدی را نشان میدهد.
خورشید در خدمت زندگی عشایری
در کنار مسائل معیشتی، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر نیز به تدریج وارد زندگی عشایر شده است.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی گفت: توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و مدرنسازی زیرساختها و تجهیزات از مدتی قبل در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: تاکنون ۳۰ پنل خورشیدی خریداری شده و برنامهریزی برای تأمین هزار دستگاه در سال جدید با همکاری شرکت برق انجام شده است.
نمونههایی از استفاده از انرژی خورشیدی و توربینهای بادی در مناطق عشایری درمیان نیز نشان میدهد که استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر میتواند بخشی از مشکلات تأمین برق و آب در مناطق دوردست را کاهش دهد.
عشایر؛ تولیدکننده و مرزدار
اما اهمیت جامعه عشایری خراسان جنوبی تنها در اعداد تولیدی خلاصه نمیشود.
بخش قابل توجهی از عشایر استان در شهرستانهای مرزی زندگی میکنند. حضور آنان در مناطق مرزی، علاوه بر حفظ جمعیت و تداوم زندگی در این مناطق، به لحاظ اجتماعی و امنیتی نیز اهمیت دارد.
بر اساس آمارهای ارائهشده، بیش از ۶۰ درصد عشایر خراسان جنوبی در شهرستانهای مرزی مستقر هستند و بخش دیگری از آنان نیز در مناطق غیرمرزی و بیشتر در حاشیه کویر زندگی میکنند.
عشایر خراسان جنوبی در سالهای پس از انقلاب نیز در عرصههای مختلف اجتماعی و دفاع از کشور حضور داشتهاند و تاکنون بیش از ۱۱۷ شهید عشایری از این استان تقدیم کشور شده است.
در سطح کشور نیز بیش از ۳۰۰ هزار نیروی بسیجی عشایری حضور دارند که حدود ۱۰ هزار نفر از آنان در خراسان جنوبی هستند.
این حضور در مناطق مرزی سبب شده است که عشایر در کنار نقش اقتصادی خود، بخشی از ظرفیت انسانی و اجتماعی مناطق مرزی استان نیز باشند.
از مرتع تا بازار؛ راهی که هنوز کامل نشده است
توسعه اقتصاد عشایری تنها با افزایش تعداد دام یا تولید بیشتر محقق نمیشود؛ بخش مهمی از مسئله به بازار فروش و ارزش افزوده محصولات بازمیگردد.
خادمینژاد در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر از اقدامات انجامشده در این زمینه خبر داد و گفت: در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی، خراسان جنوبی در برپایی نوروزگاههای سال ۱۴۰۵ رتبه برتر کشور را کسب کرده و استان به عنوان یکی از پنج استان پایلوت گردشگری عشایری و صنایع دستی کشور معرفی شده است.
وی افزود: بازاریابی و فروش محصولات، فراهم کردن بستر فروش آنلاین و اینترنتی محصولات و صنایع دستی عشایر و راهاندازی نمایشگاه دائمی فروش و عرضه صنایع دستی عشایر در تهران از دیگر اقدامات انجامشده برای معرفی ظرفیتهای این جامعه است.
این اقدامات میتواند بخشی از مسیر عبور از اقتصاد صرفاً مبتنی بر دامداری به سمت اقتصاد متنوعتر عشایری باشد؛ اقتصادی که در آن صنایع دستی، گردشگری، فرآوردههای لبنی، گیاهان دارویی و محصولات دامی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
جامعهای که باید تولیدش را حفظ کرد
عشایر خراسان جنوبی امروز در نقطهای قرار دارند که از یک سو ظرفیت قابل توجهی برای تولید، اشتغال، گردشگری و صنایع دستی در اختیار دارند و از سوی دیگر با مشکلاتی مانند خشکسالی، کاهش توان مراتع، گرانی نهادههای دامی، کمبود آب، دشواری دسترسی به بازار و مشکلات آموزشی مواجه هستند.
آمار رشد تولید شیر، گوشت، پشم، کرک و گیاهان دارویی در پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که ظرفیت تولیدی این جامعه همچنان فعال است؛ اما استمرار این روند نیازمند سیاستهایی است که فاصله میان تولیدکننده و بازار را کاهش دهد و هزینههای تولید را برای خانوارهای عشایری قابل تحملتر کند.
در کنار آن، توسعه آبرسانی پایدار، بهسازی ایلراهها، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، دسترسی مناسب به نهادههای دامی، اصلاح نژاد دام، بیمه دام و توسعه بازار فروش محصولات، مجموعهای از اقداماتی است که میتواند به پایداری زندگی عشایری کمک کند.
بر اساس اعلام اداره کل امور عشایر خراسان جنوبی، در پنج ماهه نخست سال جاری میزان بیمه دام عشایر از نظر تعداد بیمهنامهها ۲۷ درصد افزایش داشته است.
جامعه عشایری خراسان جنوبی در واقع بخشی از زنجیره تأمین غذای استان است؛ جامعهای که در مناطق دشوار و کمبرخوردار، همزمان با تولید، زندگی و کوچ، حضور خود را در پهنههای مرزی و کویری حفظ کرده است.
حفظ این جامعه، تنها به معنای حمایت از یک شیوه زندگی سنتی نیست؛ بلکه به معنای حفظ بخشی از ظرفیت تولید، امنیت غذایی، جمعیت و اقتصاد مناطق کمتر برخوردار خراسان جنوبی است؛ ظرفیتی که اگر با زیرساخت، بازار مناسب و حمایت هدفمند همراه شود، میتواند از مرتع تا سفره مردم، ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کند.
کد مطلب 6963215
-
رنج عشایر خراسان جنوبی از خشکسالیها/ هفت هزار خانوار تشنهاند
-
آغاز کوچ بهاره عشایر خراسان جنوبی/خشکسالی سبب تأخیر کوچ عشایر شد
-
توزیع 500 تن نهاده دامی بین عشایر درمیانی/ کاهش 15 درصدی تولیدات عشایر
-
میرزازاده: آرامش و امنیت امروز به برکت خون شهداست
-
سنتکام: عملیات ائتلاف آمریکا از اردن ادامه خواهد یافت
-
لیگ برتر بسکتبال مردان و زنان ۱۲ مهر قرعه کشی می شود
-
۲۲۰ دستگاه ماشینآلات برای تقویت مدیریت بحران استان تامین شد
-
فرهنگ مصرف بهینه انرژی باید از دوران کودکی نهادینه شود
-
حزب الله لبنان: ارتباطی با هسته مسلح در سوریه نداریم
-
عشایر خراسان جنوبی؛ تأمین سفره مردم و پاسداری از مرز
-
میلاد نیکآبادی «گزارش لیر» را به صحنه میبرد
-
دستور ویژه دادستان تهران برای برخورد با اخلالگران بازار ارز
-
رضوانی: جمعیت عشایر آذربایجان شرقی در سه سال ۱۵ هزار نفر کاهش یافت
-
زاکانی: سهمیه طرح «تورم صفر» بر اساس تعداد اعضای خانوار تعیین میشود
-
خبر بد برای پرسپولیس از اردوی تیم ملی؛ مصدومیت محبی جدی است
-
شکست غلامرضا فرخی در اولین مبارزه
-
فعالیت سامانههای بارشی پاییز آغاز شد؛بحران کمآبی تهران جبران نمیشود
-
مهاجمان تیم ملی فوتبال بدون زهر هستند؛ همه ناراضیاند جز یک نفر
-
ادعای «آکسیوس» درباره تصمیم احتمالی آمریکا علیه ایران پس از انتخابات
-
امین میرزازاده فینالیست سنگین وزن کشتی فرنگی شد
-
حادثه برای پرواز دبی به تلآویو با ۱۵۰ مسافر اسرائیلی؛کد ربایش فعال شد
-
غلامرضا فرخی هم حذف شد؛ دو حذفی در اولین روز کشتی فرنگی
-
نقشه نتانیاهو برای کشاندن یک کشور دیگر به جنگ علیه یمن
-
روزنامههای ورزشی چهارشنبه هشتم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی چهارشنبه هشتم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح چهارشنبه هشتم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی سهشنبه هفتم مهر ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی سهشنبه هفتم مهر ۱۴۰۵
- دانلود کتاب
- خرید اپل ایدی
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه